فرهنگ ایثار و شهادت

۲-۱٫ مفهوم شناسی ایثار و شهادت

در تلاش براى مفهوم شناسی ایثار و شهادت، عنایت به دو بعد این مفاهیم قابل توجه است :

ایثار و شهادت به عنوان دستاورد : وقتى از ایثار و شهادت به عنوان دستاورد یاد مى شود، آنچه حاصل مى شود و عینیت مى یابد، مورد نظر قرار مى گیرد. وجه دستاوردى، به یک پدیده مشخص ارجاع مى دهد. در ایثار، عملى را شامل مى شود که ظهور یافته است و کسى از آن بهره مند شده است.

ایثار و شهادت به عنوان فرآیند : وقتى از ایثار و شهادت به عنوان فرایند یاد مى شود، فعالیتى مورد نظر است که در زمان جریان دارد و با اعمال در ارتباط است. مفهوم ایثار و شهادت به عنوان فرآیند را مى توان این چنین تعریف کرد: فرآیند آگاهانه اهداى دارایى ارزشمند خویش به دیگرى بدون توقع دستاورد مقابل. ایثارگرى و شهادت طلبى براى نشان دادن این بعد مناسب تر است. وجه فرآیندی، جوشان و پویاست و دستاوردهایى را با خود به همراه دارد.

نسبت ایثار و شهادت، نسبتى طولى است. ایثار از حیث موضوعى داراى انواعى و از حیث مراتب داراى سطوحى است. ایثار داراى موارد متنوع است؛ اما شهادت از یگانگى برخوردار است. شهادت، مرتبه عالى ایثار است. با این نوع نگاه به نسبت ایثار و شهادت، مى توان گفت که در بطن واژه ایثار، بیشتر مفهوم فرایندى و در بطن واژه شهادت، بیشتر مفهوم دستاوردى دیده مى شود.

وقتى که از ایثار سخن به میان مى آید، مى توان بر اساس دو جنبه آن، یعنى «مخاطب» و «سطح» به تشریح دقیق تر موضوع اقدام کرد. ایثار حکایت از عملى دارد که در ارتباط با مخاطبى ظهور مى یابد. این مخاطب از حیث فاصله واقعى و ذهنى مى تواند نزدیک یا دور باشد. منظور از مخاطب نزدیک، مخاطب واقعى و عینى است. ایثار براى اشخاصى از خانواده، در این گروه قرار مى گیرد. منظور از مخاطب دور، مخاطبى است که انتزاعى است. ایثار براى خداوند از این نوع است.

ایثار از حیث سطح نیز داراى مراتبى است. در بالاترین سطح ایثار، شهادت قرار مى گیرد که با اهداى هستى معنى مى یابد. مفهوم شهادت داراى بار ارزشى ویژه ای است که با خود، یگانه بودن، قداست و رشد را نشان می دهد و از چنان ارزش والایی برخوردار است که بر هر عملی نتوان آن را اطلاق کرد. این سطح عالى در بردارنده سطوح دیگر نیز است. سطوح دیگر ایثار شامل دو جنبه مادی و معنوی است (موسی پور، ۱۳۹۱).

۲-۲٫ فرهنگ ایثار و شهادت در پرتو قرآن

آیات فراوانی از قرآن کریم به ایثار و شهادت اختصاص دارد که در این قسمت به برخی از آن ها اشاره می شود :

  1. «وَ لا تَحسَبَّنَّ الَّذینَ قُتِلُوا فی سَبیلِ اللهِ اَمواتاً بَل اَحیاءٌ عِندَ رَبِّهِم یُرزَقونَ» (آل عمران: ۱۶۹)

گمان نکنید کسانی که در راه خدا کشته شده اند مرده اند، بلکه آنان زنده اند و نزد پروردگارشان روزی می خورند.

  1. «وَ لا تَقُولُوا لِمَن یُقتَلُ فی سَبیلِ اللّهِ أَمواتٌ بَل اَحیاءٌ وَلکِن لا تَشعُرُون» (بقره: ۱۵۴)

به کسانی که در راه خدا کشته می شوند، مرده نگویید، بلکه آنان زنده اند، ولی شما درک نمی کنید.

  1. «وَ الَّذینَ قُتِلُوا فی سَبیلِ اللهِ فَلَن یُضِلَّ اَعمالَهُم سَیَهدیهِم وَ یُصلِحُ بالَهُم وَ یُدخِلُهُمُ الجَنَّه عَرَّفَها لَهم» (محمد : ۶ ـ ۴)

و آنان که در راه خدا کشته شدند، هرگز اعمالشان را ضایع نمی گرداند، آنها را هدایت کرده و امورشان را اصلاح می فرماید و در بهشتی که قبلاً به آنان شناسانده، وارد خواهد کرد.

  1. «وَ مَن یُقاتِل فی سَبیلِ اللهِ فَیُقتَل اَو یَغلِب فَسوفَ نُؤتیهِ اَجرًا عظیماً» (نساء :۷۴)

و هرکس در جهاد در راه خدا کشته شود و یا فاتح گردد پاداش بزرگی به او اعطا خواهیم کرد.

  1. «اِنَّ اللّهَ اشتَری مِنَ المُؤمِنینَ اَنفُسَهُم وَ اَموالَهُم بِاَنَّ لَهُمُ الجَنَّهَ یُقاتِلُونَ فی سَبیلِ اللّهِ فَیَقتُلُونَ وَ یُقْتَلُون» (توبه: ۱۱۱)

خداوند خریدار اموال و جان های کسانی است که در راه خدا می جنگند، می کشند و کشته می شوند و پاداش بهشت از خداوند می گیرند.

  1. «وَ یُؤثِرُونَ عَلی اَنفُسِهِم وَ لَوکانَ بِهِم خَصاصَهٌ» (حشر: ۹)

و هرچند در خودشان احتیاجی مبرم باشد، آنها را بر خودشان مقدم می دارند.

  1. «وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ مِسکیناً وَ یَتیماً وَ اَسیراً، اِنَّما نُطعِمُکُم لِوَجهِ اللّه لا نُریدُ مِنکُم جَزاءً وَ لا شُکُوراً» (انسان: ۹ ـ ۸)

غذای خویش را با آن که آن را دوست دارند، به مسکین و یتیم و اسیر می خورانند، می گویند ما برای رضای خدا به شما طعام می دهیم و از شما هیچ پاداش و سپاسی نمی خواهیم.

۸ . «فَاُولئِکَ مَعَ الَّذینَ اَنعَمَ اللهُ عَلَیهِم مِنَ النَّبینَ وَالصِّدِّیقینَ وَالشُّهداء وَالصّالِحین» (نساء :۶۹)

آنان با کسانی هستند که خدا بر آنان عنایت کرده است از پیامبران و صدیقین و شهدا و نیکوکاران.

  1. «لَن تَنالُوا البِرَّ حَتّی تُنفِقُوا مِمّا تُحِبُّون» (آل عمران: ۹۲)

هرگز به نیکوکاری نخواهید رسید، مگر از آنچه دوست دارید انفاق کنید.

  1. «مِنَ المُؤمِنینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللّهَ عَلَیهِ فَمِنهُم مَن قَضی نَحبَه وَ مِنهُم مَن یَنتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبدیلاً» (احزاب: ۲۳)

در میان مؤمنان کسانی هستند که بر سر عهدی که با خدا بسته اند، صادقانه ایستادند. بعضی پیمان خود را به آخر بردند و به شهادت رسیدند و بعضی دیگر در انتظارند و هرگز تغییری در عهد و پیمان خود ندارند.

  1. «لا یَستَوِی القاعِدُونَ مِنَ المُؤمِنینَ غَیرُ اُلِی الضَّرَرَ وَ المُجاهِدُونَ فی سَبیلِ اللّهِ بِاَموالِهِم وَ اَنفُسِهِم فَضَّلَ اللّهُ المُجاهِدینَ بِاَموالِهِم وَ اَنفُسِهِم عَلَی القاعِدینَ دَرَجَهً وَ کُلاًّ وَعَدَ اللّهُ الحُسنی وَ فَضَّلَ اللّهُ المُجاهِدینَ عَلَی القاعِدینَ اَجراً عَظیماً» (نساء: ۹۵)

مؤمنان خانه نشین که زیان دیده نیستند با آن مجاهدانی که با مال و جان خود در راه خدا جهاد می کنند، یکسان نمی باشند. خداوند کسانی را که با مال و جان خود جهاد می کنند، به درجه ای بر خانه نشینان مزیت بخشیده و همه را خدا وعده نیکو داده، ولی مجاهدان را بر خانه نشینان به پاداشی بزرگ، برتری بخشیده است.

  1. «وَ مِنَ النَّاسِ مَن یَشرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاء مَرضَاتِ اللّهِ وَاللّهُ رَؤُوفٌ بِالعِبَادِ» (بقره : ۲۰۷)
  معماری شناختی انسان از نظر روانشناختی

و از میان مردم کسى است که جان خود را براى طلب خشنودى خدا مى‏فروشد و خدا نسبت به این بندگان مهربان است.

  1. «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ خُذُواْ حِذْرَکُمْ» (نساء : ۷۱)

اى کسانى که ایمان آورده‏اید، در برابر دشمن آماده باشید (اسلحه خود را برگیرید).

  1. «یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَرِّضِ الْمُؤمِنِینَ عَلَى الْقِتَالِ» (انفال: ۶۵)

اى پیامبر، مؤمنان را به جهاد برانگیز.

  1. «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا مَا لَکُمْ إِذَا قِیلَ لَکُمُ انفِرُوا فِی سَبِیلِ اللّهِ اِثّاقَلْتُمْ إِلَى الأَرضِ أَرَضِیتُم بِالحَیاهِ الدُّنیَا مِنَ الآخِرَهِ فَمَا مَتَاعُ الحَیَاهِ الدُّنیَا فِی الآخِرَهِ إِلاّ قَلِیلٌ» (توبه: ۳۸)

اى کسانى که ایمان آورده‏اید شما را چه شده است که چون به شما گفته مى‏شود در راه خدا بسیج ‏شوید، کندى به خرج مى‏دهید. آیا به جاى آخرت به زندگى دنیا دل خوش کرده ‏اید، متاع زندگى دنیا در برابر آخرت جز اندکى نیست.

  1. «وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَنَّهُم سُبُلَنَا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ المُحسِنِینَ» (عنکبوت: ۶۹)

و کسانى که در راه ما جهاد می کنند، به یقین راه ‏هاى خود را بر آنان مى‏نماییم و در حقیقت ‏خدا با نیکوکاران است.

  1. «فَلا تُطِعِ الکَافِرِینَ وَ جَاهِدهُم بِهِ جِهَاداً کَبِیرًا» (فرقان: ۵۲)

پس از کافران اطاعت مکن و با آنان به جهادى بزرگ بپرداز.

  1. «وَ لَنَبلُوَنَّکُم حَتَّى نَعلَمَ المُجَاهِدِینَ مِنکُم وَالصَّابِرِینَ» (محمد: ۳۱)

و البته شما را مى‏آزماییم تا مجاهدان و شکیبایان شما را باز شناسانیم.

  1. «الَّذِینَ آمَنُوا وَ هَاجَرُوا وَ جَاهَدُوا فِی سَبِیلِ اللّهِ بِأَموَالِهِم وَأَنفُسِهِم أَعظَمُ دَرَجَهً عِندَ اللّهِ وَأُولَئِکَ هُمُ الفَائِزُونَ» (توبه: ۲۰)

کسانى که ایمان آورده و هجرت کرده و در راه خدا با مال و جانشان به جهاد پرداخته‏اند، نزد خدا مقامى هر چه والاتر دارند و اینان همان رستگارانند.

  1. «وَ جَاهِدُوا بِأَموَالِکُم وَ أَنفُسِکُم فِی سَبِیلِ اللَّهِ ذَلِکُمْ خَیْرٌ لَّکُم إِن کُنتُم تَعلَمُونَ» (توبه: ۴۱)

و با مال ها و جان ‌هایتان در راه خدا جهاد کنید. اگر بدانید این برای شما بهتر است.

  1. «إِنَّمَا المُؤمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَم یَرتَابُوا وَ جَاهَدُوا بِأَموَالِهِم وَأَنفُسِهِم فِی سَبِیلِ اللَّهِ أُولَئِکَ هُمُ الصَّادِقُونَ» (حجرات: ۱۵)

مؤمنان (واقعی) تنها کسانی اند که به خدا و پیغمبرش ایمان آورده‌اند، سپس هرگز شک و تردیدی به خود راه نداده‌اند و با مال و جان خویش در راه خدا به جهاد برخاسته‌اند. آنان راست کردارند.

  1. «تُؤمِنُونَ بِاللّهِ وَ رَسُولِه وَ تُجاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللّهِ بِأَموالِکُم وَ أَنفُسِکُم ذلِکُم خَیْرٌ لَکُم إِن کُنتُم تَعلَمُونَ» (صف: ۱۱)

به خدا و رسولش ایمان بیاورید و با اموال و جان هایتان در راه خدا جهاد کنید، این براى شما بهتر است اگر بدانید.

  1. «الَّذِینَ یُنفِقُونَ أَموَالَهُم فِی سَبِیلِ اللّهِ ثُمَّ لاَ یُتبِعُونَ مَا أَنفَقُوا مَنًّا وَ لا أَذًى لَّهُم اَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم وَ لا خَوفٌ عَلَیهِم وَلا هُم یَحزَنُونَ» (بقره: ۲۶۲)

کسانى که اموال خود را در راه خدا انفاق مى‏کنند، سپس در پى آنچه انفاق کرده‏اند، منّت و آزارى روا نمى ‏دارند، پاداش آنان برایشان نزد پروردگارشان (محفوظ) است‏ و بیمى بر آنان نیست و اندوهگین نمى‏شوند.

  1. «إنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ الَّذِینَ هَاجَرُوا وَ جَاهَدُوا فِی سَبِیلِ اللّهِ أُولَئِکَ یَرجُونَ رَحمَتَ اللّهِ وَاللّهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ» (بقره: ۲۱۸)

آنان که ایمان آورده و کسانى که هجرت کرده و در راه خدا جهاد نموده‏اند، آنان به رحمت ‏خدا امیدوارند و خداوند آمرزنده مهربان است.

۲-۳٫ فرهنگ ایثار و شهادت از منظر ائمه اطهار (ع)

از صدر اسلام تاکنون، تاریخ شیعه، شاهد ایثارگری و شهادت طلبی مردان بزرگی همچون پیامبر اکرم (ص) و اصحابش، ائمه اطهار(ع) و یاران آنان بوده است. چنان که واقعه عاشورای حسینی، نقطه اوج ایثار و شهادت در طول تاریخ تشیع به شمار می رود که سرشار از نکات عبرت انگیز و زندگی ساز نه تنها برای شیعیان؛ بلکه برای همه انسان های آزاده جهان به شمار می آید.

بی شک استناد سخنان پیامبر(ص) به خداوند و ارتباط او با سرچشمه فیاض معنویت و وحی، امانتداری و صداقت و گفتار و سیره ایشان درباره ایثار و شهادت، از محرک های اصلی رزمندگان اسلام و موجب روحیه و انگیزه ایثار و شهادت در آنها بود. ایشان در حدیث مشهوری، شهادت را در سلسله مراتب ارزش ها، به عنوان بالاترین نیکوکاری معرفی می کنند. در این حدیث از ایشان نقل شده است که فرمودند : «بالاتر از هر نیکوکاری، نیکوکاری دیگری است تا آن گاه که مرد در راه خدا شهید شود و همین که در راه خدا شهید شد، بالاتر از او نیست». (بحار الانوار، ۱۴۱۲ه.ق، ج۲۰ :۱۰۰).

در جایی دیگر پیامبر اکرم (ص) شهادت را شریف ترین نوع مردن می دانند. همان طوری که هر انسانی علاقه مند است بهترین زندگی را داشته باشد، در پایان زندگی هم می خواهد بهترین نوع مردن را داشته باشد. بنابراین معرفی شهادت به عنوان شریف ترین نوع مرگ، بسیار با ارزش است. در جنگ احد، پیامبر (ص) خطاب به ابوسفیان فرمودند : «کشته شدگان ما زنده اند و در نزد خداوند روزی می خورند و کشته شدگان شما در جهنم عذاب می بینند». در حدیث دیگری از ایشان نقل شده که هیچ قطره ای نزد خدا محبوب تر از قطره خون شهیدی که در راه خدا ریخته شود نیست. (وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ه.ق، ج ۸ : ۱۱).

همچنین رسول گرامی اسلام (ص) می فرمایند: «بهترین مردم کسی است که نفس خود را در راه خدا نگه داشته و با دشمنان جهاد می کند و خواهان کشته شدن در میدان جنگ است» (مستدرک الوسائل، ۱۴۲۸، ج ۱۱: ۱۷).

علاوه بر این پیامبر (ص) فرمودند که خداوند برای شهیدان هفت خصلت مقرر کرده است :

«با نخستین قطره خونی که از خون او ریخته می شود، تمام گناهان او مورد عفو قرار می گیرد.

سرش در کنار دو حور از حوریان بهشتی قرار می گیرد و آنها غبار از چهره شهید پاک می کنند و به او خوش آمد می گویند. او هم متقابلاً به همسران بهشتی خود مرحبا می گوید.

  مفهوم شناسی مهارت های مدیریتی از دیدگاه روانشناختی

از لباس های بهشتی بر اندامش می پوشانند.

پذیرائی کنندگان بهشتیانی که وارد بهشت می شوند، با عطرهای بهشتی، او را عطرآگین می کنند.

جایگاه خود را در بهشت می بیند.

به روحش گفته می شود، در هر کجای بهشت که می خواهی استراحت کن.

به وجه الله نظر می کند، این موضوع خشنودی برای هر پیامبر و شهیدی است» (وسائل الشیعه، ۱۴۰۹، ج ۱۱: ۱۰).

از دیدگاه امام علی(ع) شهادت نردبان تکامل انسان است. لذا ایشان آرزو داشت آخرین پله از نردبان تکامل را با شهادت طی کنند. حضرت در باره علاقه خود به شهادت می فرمایند: «به خدا سوگند، علاقه و انس فرزند ابوطالب به مرگ سرخ بیش از علاقه کودک به پستان مادر است» و یا در جایی دیگر می فرمایند: «براستی با کرامت ترین مرگ، کشته شدن در راه خدا (شهادت) است و قسم به کسی که جان فرزند ابوطالب در دست اوست اگر هزار ضربت به فرق من فرود آید که به این وضع کشته شوم، بهتر است که در بستر با یک بیماری بمیرم» (نهج البلاغه، خطبه ۱۲۵).

از ایثار در روایات به عنوان «خوی و خصلت ابرار و برگزیدگان الهی، نیکوترین احسان و اعلی مراتب ایمان» نام برده شده است، چنان که امیرمؤمنان علی (ع) می فرمایند: «ایثار خوی نیکوکاران و شیوه نیکان است». در جای دیگر فرمودند : «ایثار نیکوترین احسان و بالاترین مراتب ایمان است». امام علی(ع) ایثار و شهادت را یک وسیله و شیوه ارزشمند برای رسیدن به اهداف و ارزش های متعالی می دانستند. ایشان بر این عقیده بودند که رها کردن ایثار و شهادت باعث سر افکندگی و خواری جامعه معاصر و هم باعث خسارت برای نسل های آینده خواهد شد. لذا معتقد بودند که ایثار و شهادت دری است از درهای بهشت که خداوند آن را به روی خواص و دوستان خود گشوده است. پس هر که از آن دوری کرده و ترک کند خداوند لباس ذلت و خواری و ردای گرفتاری به او می پوشاند و بر اثر این حقارت و پستی، زبون و بیچاره می شود و چون خداوند رحمت خود را از او برداشت، به بی خردی مبتلا می گردد (نهج البلاغه، خطبه۲۷).

همچنین حضرت امیرالمؤمنین (ع) در دعای قبل از جنگ می فرمایند: «اگر بر دشمن پیروزمان ساختی، ما را از تجاوز برکنار دار و بر راه حق استوار فرما و چنانچه آنها را بر ما پیروز گرداندی، شهادت را نصیب ما بفرما» (نهج البلاغه، خطبه ۱۷۱).

از حضرت سیدالشهدا (ع) هنگامی که به طرف کربلا می آمدند، جملات ایثارگونه و شهادت طلبانه زیادی نقل شده است. از جملات معروف ایشان این است که من شهادت در راه خدا را جز سعادت و زندگی با ستم کاران را جز ننگی ابدی نمی دانم. همچنین در اشعاری فرمودند : «اگر این بدن های ما ساخته شده است که آخر کار بمیرد، پس چرا در راه خدا با شمشیر قطعه قطعه نشود» و یا در جای دیگری می فرمایند که آگاه باشید! به خدا سوگند من به هیچ یک از خواسته های این ها (یزیدیان) جواب مثبت نخواهم داد تا در حالی که محاسن من به خون خویش خضاب شده و به ملاقات پروردگار خود بروم.

امام صادق (ع) نیز فرمودند: «هرکس در راه خدا کشته شود، خداوند هیچ کدام از بدی هایش را به او نمی نمایاند» (وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ه.ق، ج ۸ : ۱۱). همچنین این امام بزرگوار، این دعا را در ماه مبارک رمضان میخواندند: «خدایا از تو می خواهم مرگم را شهادت در راه خودت و زیر پرچم اسلام با اولیاء خودت قرار دهی» (بحارالانوار، ۱۴۱۲، ج ۴ : ۱۲۸).

امام علی بن موسی الرضا(ع)، از امیر مؤمنان علی (ع)، چنین نقل می کند که هنگامی که حضرت، مشغول خطبه بود و مردم را تشویق به جهاد می کرد، جوانی برخاست و عرض کرد: ای امیر مؤمنان! فضیلت جنگ جویان در راه خدا را برای من تشریح کن؛ امام در پاسخ فرمود: من بر مرکب پیغمبر (ص) و پشت سر آن حضرت سوار بودم و از غزوه ذات السلاسل برمی گشتیم، همین سؤالی را که تو از من نمودی من از پیامبر (ص) کردم. پیامبر(ص) فرمودند : هنگامی که جنگجویان، تصمیم بر شرکت در میدان جهاد می گیرند، خداوند آزادی از آتش دوزخ را برای آنها مقرر می دارد؛ و هنگامی که سلاح بر می دارند و آماده میدان می شوند، فرشتگان به وجود آنها افتخار می کنند و هنگامی که همسر و فرزند و بستگان آنها با آنها خداحافظی می کنند، از گناهان خود خارج می شوند. از این موقع آنها هیچ کاری نمی کنند مگر اینکه پاداش آن، مضاعف می گردد و در برابر هر روز پاداش عبادت هزار عابد برای آنها نوشته می شود و هنگامی که با دشمنان روبرو می شوند، مردم جهان، نمی توانند میزان ثواب آن ها را درک کنند و هنگامی که گام به میدان برای نبرد بگذارند و نیزه ها و تیرها رد و بدل شود و جنگ تن به تن شروع گردد، فرشتگان با پر و بال خود اطراف آنها را می گیرند و از خدا تقاضا می کنند که در میدان، ثابت قدم باشند، در این هنگام منادی صدا می زند «بهشت در سایه شمشیرها است». در این هنگام ضربات دشمن بر پیکر شهید، ساده تر و گواراتر از نوشیدن آب خنک در روز گرم تابستان است و هنگامی که شهید از مرکب فرو می غلطد، هنوز به زمین نرسیده، حوریان بهشتی به استقبال او می شتابند و نعمت های بزرگ معنوی و مادی که خدا برای او فراهم ساخته است، برای او شرح می دهند. و هنگامی که شهید به روی زمین قرار می گیرد، زمین می گوید: آفرین بر روح پاکیزه ای که از بدن پاکیزه پرواز می کند، بشارت باد بر تو، نعمت هایی در انتظار تو است که هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده و بر قلب هیچ انسانی خطور نکرده است و خداوند می فرماید: من سرپرست بازماندگان اویم، هرکس آنها را خشنود کند مرا خشنود کرده است و هرکس آنها را به خشم آورد مرا به خشم آورده است (رازی، ۱۴۱۸، ج ۵ :۱۵۸).

  مبانی نظری سازگاری از نظر روانشناختی

۲-۴٫ تولید کنندگان گفتمان فرهنگ ایثار و شهادت در جمهوری اسلامی ایران

بدون شک در تاریخ پر فراز و فرود انقلاب اسلامی ایران، افراد، اندیشه ها و اقشار مختلف مردم در تولید و معرفی گفتمان فرهنگ ایثار و شهادت نقش ایفا کرده اند، اما شاید نام همه آن ها خواسته یا نا خواسته به نام این سه تولید کننده اصلی (امام خمینی (ره)، مقام معظم رهبری (مدظله)، شهید مطهری) گره خورده باشد.

۲-۴-۱٫ فرهنگ ایثار و شهادت در کلام امام خمینی (ره)

امام (ره) مفاهیم متعددی از فرهنگ ایثار و شهادت را ارائه کرده است که همه این مفاهیم، حکایت از اتصال این فرهنگ به ذات باری تعالی است و در همه این مفاهیم معنویت و اخلاص موج می زند و علاوه بر اتصال به مبدأ خالق هستی، ارتباط آن ها با ائمه اطهار (ع) و مخصوصاً حوادث عاشورا و کربلا کاملاً بارز و مشخص است.

۲-۴-۱-۱٫ ایثار و شهادت، سعادت است

امام خمینی (ره) ایثار و شهادت را برای انسان سعادت می داند. ایشان در همین زمینه می فرمایند :

ایثار و شهادت برای مؤمن سعادت است. جوان های ما ایثار و شهادت را سعادت می دانند و این رمز پیروزی است. آنها که مادی هستند، هرگز ایثار و شهادت را نمی خواهند ولی جوانان ما ایثار و شهادت را سعادت خودشان می دانند. به این ترتیب امام (ره) ایثار و شهادت را سعادت و افتخار امت اسلام معرفی می کند (مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۷۵: ۱۹).

۲-۴-۱-۲٫ ایثار و شهادت به منزله عزت است

در این دل های شب با خدای تبارک و تعالی مناجات کنید و از خدا بخواهید که شما را توفیق ایثار و شهادت بدهد. ایثار و شهادت، عزت شماست. ایشان در این باره اضافه می کند : برادران و خواهران من، مصمم باشید و از شهادت نترسید، زیرا شهادت عزت ابدی است، حیات ابدی است. آنهایی باید از شهادت بترسند که مردن را تمام می دانند و انسان را فانی (مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۷۵: ۱۸).

۲-۴-۱-۳٫ ایثار و شهادت، حیات جاودانی است

امام خمینی(ره) در این زمینه می فرمایند :

ما ایثار و شهادت را برای خودمان حیات می دانیم. مکتب اسلام این طور است. این مکتب اسلام است که ایثار و شهادت را زندگی می داند. این مکتب اسلام است که این بچه را پیش من می نشاند و ما از حلقوم او می شنویم که ما برای ایثار و شهادت حاضریم. به نظر امام (ره) کسی که ایثار و شهادت را برای خودش زندگی و حیات ابدی دانست، در مقابل غیر می ایستد و آخر نفس را می کشد و شهادت طلب می کند (مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۷۵: ۱۹).

۲-۴-۱-۴٫ ایثار و شهادت، میراث اولیاء است

امام (ره) از ایثار و شهادت به عنوان میراث اولیاء یاد کرده و می فرمایند :

بدخواهان ما گمان نکنند که جوان های ما از ایثار و شهادت باکی دارند، ایثار و شهادت ارثی است که از اولیای ما به ما می رسد. به نظر ایشان، ایثار و شهادت ارثی است که از موالیان ما که حیات را عقیده و جهاد می دانستند و در راه مکتب پر افتخار اسلام با خون خود و جوانان عزیز خود از آن پاسداری می کردند، به ملت ما رسیده است و عزت و شرف و ارزش های انسانی، گوهرهای گران بهایی هستند که اسلاف صالح این مکتب، عمر خود و یاران خود را در راه حراست و نگهبانی از آن صرف نمودند (مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۷۵: ۲۰).

۲-۴-۱-۵٫ ایثار و شهادت، آزادی روح است

ایشان از ایثار و شهادت، به آزادی روح تعبیر کرده و می فرمایند :

ما چه نگرانی داشته باشیم؟ ما که اگر شهید بشویم قید و بند دنیا را از روح برداشته ایم و به ملکوت اعلی و به جوار حق تعالی رسیده ایم چرا نگران باشیم؟ مگر شهادت هم نگرانی دارد؟ ما دوستانمان که شهید شده اند در جوار رحمت حق هستند، چرا برای این ها دلتنگ باشیم، دلتنگ باشیم که از یک قید و بندی خارج شده اند و به یک فضای وسیع و در تحت رحمت حق تعالی واقع شده اند (مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۷۵: ۲۳).

۲-۴-۱-۶٫ ایثار و شهادت، عامل پیروزی است

حضرت امام (ره) پیروزی اسلام را نتیجه ایثار و شهادت در راه خدا می دانند و می فرمایند :

ایثار و شهادت است که موجب پیروزی اسلام می شود. از اول اسلام با ایثار و شهادت پیش برده، حالا هم می بینید که جوان های ما شهادت را می خواهند. این حس جلو آمدن برای اسلام و شهادت بود که ما را به پیروزی رساند (مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۷۵: ۲۰).

۲-۴-۱-۷٫ ایثار و شهادت، سبب رهایی از زندان است

امام (ره) در تعبیر زیبایی از ایثار و شهادت به رهایی از زندان تعبیر فرموده :

یکى از فرق هاى مکتب اسلام، مکتب توحید، با مکتب هاى انحرافى، مکتب هاى الحادى، این است که رجال این مکتب، ایثار و شهادت را براى خودشان فوز عظیم می دانند و از آن استقبال می کنند. چون قائل هستند به این که بعد این عالم طبیعت، عالم هاى بالاتر و نورانی تر از این عالم است. مؤمن در این عالم در زندان است و بعد از شهادت از زندان بیرون می رود. این یکى از فرق هایى است که بین مکتب ما، مکتب توحید، با سایر مکتب هاست. جوان هاى ما ایثار و شهادت را طالبند. علماى متعهد ما براى ایثار و شهادت پیشقدم می شوند. آنهایى که به خدا اعتقاد ندارند و به روز جزا، آنها از شهادت باید بترسند. ما و شاگردان مکتب توحید از شهادت نمی هراسیم، نمی ترسیم. بیایند امتحان کنند، چنان که امتحان کردند (مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۷۵: ۱۹).