مفهوم آراستگي

آراستگي از نظر لغوي مصدري به معناي زينت دادن و تزيين كردن است . اما معاني ديگر مانند نظم و مرتب بودن ، هماهنگ بودن و آماده و مهيا بودن نيز براي آن گفته شده[1] ، كه كاملاً مرتبط با معناي اول است ، زيرا تزيين كردن به نوعي با نظم و تقارن همراه است و در واقع شخصي كه در ارتباط با عمل تزيين و آراستن مي باشداز طريق مجموعه آراسته شده با بيننده ارتباط برقرار مي نمايد وهر چه از اصول و قواعد فطرت زيبا پسند بهتر آگاه باشد، اين ارتباط قويتر و عميق تر خواهد بود.

آراستگي ظاهر يعني رسيدگي به وضع ظاهري از نظر پاکيزگي ، نظم و ترتيب و ..

البته اين آراستگي ظاهري به معناي تجمل گرايي و پوشيدن لباسهاي فاخر ، پيروي از مد و … نيست بلکه منظور استفاده مناسب از امکانات موجود و پوشيدن لباسهايي که در عين حالي که ساده هستند مرتب و تميزند.

اين نكته درست است كه آراستگي مرتبط باظاهر انسان است، اما نوعا خود گوياي درون و شخصيت فرد مي باشد. اگر فردي آراسته و مرتب بود مي تواند برداشتي خوب ازخود(درون و شخصيتش) به طرف مقابل تحويل دهد و همچنين برقرار كردن ارتباط او باديگران بسيار ساده و راحت مي باشد. ازجمله خلقياتي كه يك فرد آراسته، با ظاهر آراسته اش به ديگران مي فهماند مرتب و منظم بودن، ساده بودن، تجمل گرا بودن و ضعف شخصيتي يا قوي بودن شخصيت است.

 

2-2 جايگاه تجمل و آراستگي در قرآن و روایات

موازنه ي ميان ماديات و معنويات مورد توجه جدي دين اسلام است و در هدايت جامعه نيز بايد به هردو بعد، توجه شود. در همين راستا ، دين مبين اسلام  به تفصيل به موضوع آراستگي پرداخته و راه را براي پيروانش روشن نموده است و ما در اينجا به كتاب حق رجوع مي نمائيم تا با استناد ازآن شرح مطلب نمائيم[2].  در قرآن كريم آمده است : « إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِب …[3] ما نزديك ترين آسمان را با ستارگان بياراستيم .. ». در اين آيه خداوند بيان داشته كه ستارگان زينتهاي آسمان هستند .بنابراين زينت و آراستگي في نفسه امري مذموم و ناپسند نيست . لذا خداوند در خلقت آسمانها و زمين از زينت استفاده نموده است .

اين دستور الهي است که به مؤمنان سفارش مي کند هم به آخرت توجه کنند و هم نيازهاي مادي خويش رابرطرف سازند . لذا قرآن مي فرمايد: « وَ ابْتَغِ فيما آتاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصيبَكَ مِنَ الدُّنْيا وَ أَحْسِنْ كَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَ لا تَبْغِ الْفَسادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُفْسِدين[4]؛ و در آنچه خدا به تو داده، سراي آخرت را بطلب و بهره‏ات را از دنيا فراموش مكن و همان‏گونه كه خدا به تو نيكي كرده نيكي كن و هرگز در زمين در جستجوي فساد مباش، كه خدا مفسدان را دوست ندارد! »

نيز مي خوانيم : « يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَيِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدين[5]؛ اي كساني كه ايمان آورده‏ايد! چيزهاي پاكيزه را كه خداوند براي شما حلال كرده است، حرام نكنيد! و از حدّ، تجاوز ننماييد! زيرا خداوند متجاوزان را دوست نمي‏دارد. »[6]

به طور كلي، به دليل آن كه محتواي دعوت انبياي الهي با فطرت سالم انساني هماهنگ است، هيچ دليلي بر اباحه نعمت هاي الهي و مطلوبيت استفاده از آن ها بالاتر از جاذبه طبع و موافقت فطرت انساني با آن ها (به شرط اعتدال) وجود ندارد.[7]

خداوند بهره گيري از زينت را براي مسلمانان مجاز دانسته و صراحتا اعلام مي دارد که بندگان خدا،حق استفاده از زينت ها را دارند:

« قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَ الطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْق[8]ِ ؛ :بگو چه کسي زينت هاي خدا را که براي بندگان خود آفريد حرام کرده است و از استفاده رزق حلال و پاکيزه منع کرده است. »

آن دسته از زينت هايي که مصرفش عيب ندارد ،همان چيزهايي است که در اين آيه آمده است :

«زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَ الْبَنِينَ وَ الْقَنَاطِيرِ الْمُقَنطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ الْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَ الْأَنْعَمِ وَ الْحَرْثِ  ذَالِكَ مَتَعُ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا  وَ اللَّهُ عِندَهُ حُسْنُ الْمََاب[9] ؛در چشم مردم آرايش يافته است، عشق به اميال نفساني و دوست داشتن زنان و فرزندان و هميانهاي زر و سيم و اسبان داغ برنهاده و چارپايان و زراعت. همه اينها متاع زندگي اين جهاني هستند، در حالي كه بازگشتنگاه خوب نزد خدا است. »

هر چيزي كه از انسان عيب پوشي كند وموجب آراستگي او باشد، «زينت» است؛ مانند كمالات اخلاقي و يا انواع لباس ها و آرايش هايي كه موجب جلب نظر ديگران شود و نفرت را بزدايد. بنابراين، لباس هاي كهنه، موهاي ژوليده، بدن كثيف، آلودگي و بي نظمي در منزل يا محيط كار نمونه هايي از عوامل نفرت زا هستند كه خداوند متعال آن ها را براي يك انسان، به ويژه براي افراد با ايمان، نمي پسندد. از اين رو، زيبايي و آراستگي را محبوب فطري انسان قرار داده و او را اجتماعي آفريده و نحوه آراستن خويش را به او الهام كرده است تا هم مورد رغبت ديگران باشد و هم با برقراري روابط اجتماعي، نيازهاي روحي و مادي جامعه تأمين گردند[10].

در مورد نزول آيات فوق روايات متعددي نقل شده است، از جمله اينكه:روزي پيامبر(ص) درباره رستاخيز و وضع مردم در آن دادگاه بزرگ الهي بياناتي فرمود، اين بيانات مردم را تكان داد و جمعي گريستند به دنبال آن جمعي از ياران پيامبر(ص) تصميم گرفتند، پاره‏اي از لذائذ و راحتيها را بر خود تحريم كرده و به جاي آن به عبادت پردازند، امير مؤمنان علي(ع) سوگند ياد كرد كه شبها كمتر بخوابد و مشغول عبادت باشد، بلال سوگند ياد كرد كه همه روز روزه باشد، عثمان بن مظعون قسم ياد كرد كه آميزش جنسي را با همسر خويش ترك گويد و به عبادت پردازد.

[1] محمد معين، پيشين ،ج 1، ص180

[2] واژه هاي زيبائي و آرايش و آراستگي در قرآن عبارتند از: زينة، حِليَة و تَبَرُج.

«زيـنـَة» (ر.ک:  الأعراف / 32 ،يونس / 88،النحل / 8 ، الكهف/7 ،الكهف/ 28 ،الكهف / 46 ،طه /87 ،الحجرات / 7 ،الحديد / 20 ، الحجرات / 7،الحديد / 20 ) : بمعني مصدري بمعني: زيبا نمودن است. يعني اينکه چيزي زشت است يا زيبائي ندارد و آنرا زيبا ميکنيم. معني اسمي بمعني چيزي است که چيزي را زيبا مي کند. بعبارتي ديگر زينت يعني: زيبائي ساختگي.

«حِلية» (الرعد / 17 ،النحل / 14،فاطر / 12): بمعني: زيوري نمودن و با زيور آراستن، و زيور آلات و جواهرات است.

«تـَبَـرُّجْ» (ر.ک: احزاب/33): بمعني: زندگي يا آرايش و ويرايش زندگي اشرافي و مصرفي داشتن است.

[3]  صافات /6

[4]  قصص/77

[5]  مائده /87

[6] شخص مؤمن – که مصرف خود را براساس قرآن قرار داده- همان طور که درآمدش را بر اين اصل استوار ساخته و مي خواهد الگويي براي مسلمين باشد؛ بايد توجه نمايد که خداوند چه چيزهايي را حلال و پاک و چه چيزهايي را حرام و ناپاک قلمداد کرده تا بتواند از آن ها استفاده نمايد.

[7] سيد جمال الدين موسوى،ملاحظاتى پيرامون پيام هاى اقتصادى قرآن، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1368، ص 467ـ476.

[8]  اعراف/ ۳۲.

[9]  آل عمران /14

[10] محمدحسين طباطبائى،پيشين،ج 8،ص 7-9

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

نظر اسلام درباره تجمل گرايي