. سودآوری، معیارهای اندازه‌گیری و عوامل موثر بر آن

2-2-2-1. تعریف سودآوری[1]

نتیجه نهایی همه برنامه‌ها، فعالیت‌ها، تصمیمات مالی، تولیدی و کارایی عملکرد مدیریت در فعالیت سودآوری شرکت(بانک) منعکس می‌شود. سودآوری توان شرکت(بانک) یا موسسه در ایجاد درآمد کافی به گونه‌ای که پس از پرداخت هزینه‌های جاری مبلغی اضافی به نام سود برای شرکت(بانک) باقی بماند، مي‌باشد (Soyemi et al,2013,2). سرمایه‌گذاران و اعتباردهندگان، علاقه زیادی به ارزیابی سودآوری جاری و آتی یک شرکت (بانک) دارند. شرکت‌ها برای جذب سرمایه مورد نیاز خود مجبورند سود کافی برای تامین بازده مناسب جهت سرمایه‌گذاران و اعتباردهندگان بدست آورند. در صورتی که شرکت‌ها سود کافی تحصیل نکنند، آنها قادر به جذب سرمایه مورد نیاز جهت اجرای انواع پروژه‌ها از طریق سهامداران یا اعتباردهندگان نخواهند بود. دوام و بقاء یک شرکت در بلندمدت، به توانایی آن در کسب درآمد برای انجام کلیه تعهدات و تامین بازده مناسب برای سهامداران اصلی، بستگی دارد.

سودآوري در بانك‌ها نیز براي بستانكاران، مالكان، كاركنان و مديريت حائز اهميت است. بانک‌ها از طریق ارائه خدمات بانکی به مشتریان کسب درآمد می‌کنند که این از طریق جذب سپرده‌های مردم با نرخ بهره پایین و اعطای تسهیلات با نرخ بهره بالاتر از آن صورت می‌پذیرد. نتیجه اختلاف دو نرخ مذكور، عایدی بانک را تشکیل می‌دهد که اصطلاحاً به آن حاشیه سود و بهره گفته می‌شود. بنابراین هرچه بانک بتواند از مقیاس‌های سودآوری استفاده کند سود حاصل از این عمل نیز بیشتر خواهد شد.

2-2-2-2. معیارهای اندازه‌گیری سودآوری

براي اندازه‌گيري سودآوري از نسبت‌های سودآوری استفاده می‌شود. نسبت‌های سودآوری در ارزیابی فعالیت‌های عملیات اجرایی شرکت‌ها (بانک‌ها)، مورد استفاده قرار می‌گیرند. نسبت‌های سودآوری، میزان موفقیت شرکت (بانک) را در تحصیل سود و بازده خالص نسبت به درآمد و فروش یا نسبت به سرمایه‌گذاری می‌سنجند. نسبت‌های سودآوری، عملکرد کلی شرکت(بانک) و کارایی مدیریت را در تحصیل سود مناسب، مورد سنجش قرار می‌دهند. این نسبت‌ها بر دو نوع هستند. دسته اول ، سودآوری را در رابطه با فروش و درآمد، مورد سنجش قرار می‌دهند. دسته دوم، سودآوری را در رابطه با سرمایه‌گذاری‌ها و دارایی‌ها می‌سنجند.

با توجه به موضوع تحقیق، در این نوشتار؛ سه شاخص بازده دارايي‌ها(ROA)[2]، نسبت بازدهي سرمايه (حقوق صاحبان سهام ، ROE)[3] و حاشيه سود(NIM)[4] که در ارزیابی عملیات اجرایی بانک‌ها و نحوه استفاده از دارایی‌ها بیشترین کاربرد را دارند، تشریح خواهد شد.

 

2-2-2-2-1. بازده دارايي‌ها(ROA)

دارایی‌های شرکت، نقش اصلی در تحصیل سود ایفاد می‌کنند. هر چقدر دارایی‌ها با کارایی بیشتری بکار گرفته شوند، بانک سود آورتر خواهد بود. دارایی‌ها صرف‌نظر از اینکه از محل وجوه استقراض یا سرمایه‌گذاری صاحبان اصلی، تامین شده باشند، وظایف مربوط به  خود را به نحوی مطلوب انجام می‌دهند  (صالح‌نژاد و غیور،20:1389). بازده دارایی‌ها، نحوه بکارگیری از دارایی‌های بانک در جهت ایجاد درآمد و فروش توسط مدیریت را مورد سنجش و ارزیابی قرار می‌دهد و بهترين نسبت براي ارزيابي مديريت است، چرا كه خالص درآمدي را كه از بكاربردن كل دارايي‌هاي بانك ايجاد مي‌شود را ارزيابي مي‌كند. از اين رو كمتر از نسبت بازده سرمايه در معرض انحراف قرار دارد (Gul et al,2011,65). اين نسبت، نسبت سود عملياتي را به كل منابعي كه تحت مديريت بانك قرار دارد، مرتبط مي‌سازد. سهامداران و مدیران، بازده دارایی‌های بانک را با بازده بکارگیری منابع در زمینه‌های دیگر با هم مقایسه می کنند. هرچه این بازده بالاتر باشد، کارایی بانک در بکارگیری از دارایی‌ها و منابع بهتراست (Khrawish et al,2011,52).

براي محاسبه نسبت بازده دارايي معمولا از دو فرمول استفاده مي‌شود. به طوريكه در برخي از مطالعات (براي مثالGul et al(2011); Khrawish et al(2011); Aminu(2013); Soyemi et al(2013); (Ogunleye(2013). اين نسبت به صورت درآمد خالص(سود خالص بعد از كسر ماليات) به كل دارايي‌ها و در تعدادي از مطالعات (براي مثال ;Roman and Dănuleţiu(2013) Sufian(2011)‎ و Antonina (2011)) به صورت نسبت درآمد خالص به متوسط كل دارايي‌ها محاسبه مي‌گردد. بنابراين، مي‌توان گفت كه نسبت بازده دارايي نشان دهنده يك ريال سود براي هر صد ريال از دارايي‌ها است.

 

[1]. Profitability

[2]. Return on Assets

[3]. Return on Equity

[4]. Net Interest Margin

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

بررسی تاثیر عوامل درونی و بیرونی بر سودآوری بانک‌های دولتی و خصوصی منتخب در ایران