تعریف شاکی خصوصی

شاکی در لغت به معنی شکایت کننده و گله کننده است[1] و در اصطلاح به کسی که از دست دیگری به یکی از مقامات رسمی مرجع شکایت، تظلم شفاهی و کتبی می‌کند، گویند.[2]

دعوای کیفری ، مربوط به عملی است که برای مرتکب آن دادگاه مجازات تعیین می کند ولی در دعوای حقوقی دادگاه مجازات تعیین نمی کند و فقط مرتکب عمل را به دادن حقوق قانونی دیگران یا انجام  کالیفش ملزم می سازد .شکایت کیفری را در هر کاغذی می توان تنظیم و به مراجع قضایی برد و نوشتن شکوائیه شیوۀ خاص ندارد ولی شکایت حقوقی ، حتما باید در کاغذ مخصوصی به نام دادخواست نوشته شود و گرنه مورد پذیرش قرار نمی گیرد. شاکی خصوصی در واقع همان متضرر از جرم یا بزه دیده نامیده می شود که در اثر جرم به منافع مادی و معنوی فردی ضر و زیان وارد می شود و درخواست تعقیب و مجازات مجرم را از طریق تقدیم شکوائیه می نماید که این موارد در مواد 10 و 11 ق.آ.د.ک.مصوب 1392بیان گردیده است.

گفتار دوم-مقایسه شاکی خصوصی با مدعی خصوصی

فردی که برای شکایت به مراجع قضایی مراجعه می‌کند اگر مورد شکایت او از «حق‌الناس» یا مردم عادی باشد، دعوی او دعوی خصوصی است. اما اگر از جمله «حق‌الله» یا دعاوی با جنبه الهی و غیر خصوصی که بیشتر بحث زیان جامعه مطرح باشد، دعوی او دعوی عمومی محسوب می‌شود. تفکیک میان شاکی و مدعی خصوصی به حق‌الناس یا حق‌الله بودن مورد شکایت ارتباط زیادی دارد.

مدعی خصوصی کسی است که از ارتکاب جرمی زیانی به وی رسیده است.جبران این زیان نیازمند دادخواست است و تا زمانی که این دادخواست ارایه نشده است نام وی شاکی و بعد از تقدیم دادخواست، نام او علاوه بر شاکی، مدعی خصوصی خواهد بود.

بنابراین شخصی که از وقوع جرم متضرر شده مادام که دادخواست ضرر و زیان تسلیم نکرده ولی در مقام شکایت درآید شاکی و پس از تسلیم دادخواست ضرر و زیان، عنوان مدعی خصوصی را دارد. مدعی خصوصی ممکن است مجنی‌علیه یا وارث او باشد. او صاحب دعوای خصوصی است. آشنایی با دعوای خصوصی در شناخت بهتر مدعی خصوصی موثر خواهد بود. دعوای خصوصی به این دلیل شروع می‌شود که ارتکاب جرم، علاوه بر اینکه موجب اخلال در نظم و امنیت عمومی می‌شود ممکن است موجب شود که حق شخص یا اشخاص معینی نیز تضییع یا انکار شود، در این صورت چون این حق، حقی خصوصی است، دعوای ایجاد شده نیز «دعوای خصوصی» شمرده می‌شود.

دعوای خصوصی کاملاً متعلق به متضرر از جرم است، یعنی او یا وارثان و قائم‌مقام قانونی وی می‌توانند از همان ابتدا از طرح آن صرف‌نظر کنند و در صورت اقامه دعوای خصوصی در هر یک از مراحل تعقیب، تحقیق و رسیدگی، دعوای خود را مسترد و یا با متهم صلح و سازش کنند. هدف دعوای خصوصی، جبران خسارت مادی یا معنوی ناشی از جرم است که به شخص یا اشخاص معین، اعم از حقیقی یا حقوقی، وارد آمده است. بنابراین اگر در مطالعه مواد قانون آیین دادرسی کیفری گاهی با عنوان شاکی و گاهی با مدعی خصوصی روبه‌رو می‌شویم باید بدانیم که ریشه این اختلاف به وجود ضرر مادی و معنوی علاوه بر ارتکاب جرم به شخص شکایت‌کننده برمی‌گردد. این در حالی است که دعاوی عمومی با شکایت شاکی شروع می‌شود اما با گذشت وی دعوا تمام نمی‌شود به جز در جرایم قابل گذشت.[3]

[1] معین، محمد؛ فرهنگ فارسی معین، تهران، سرایش، چ اول، 1380، ص 677.

[2] جعفری لنگرودی، محمد جعفر؛ ترمینولوژی حقوق، تهران، گنج دانش، چ 14، 1383، ص 373.

[3] قابل دسترسی در اینترنت به صورت آنلاین                 www. http://mavokala.com

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

تاثیر رضایت مجنی علیه بر مسوولیت کیفری مرتکب در حقوق ایران